Veelgestelde vragen
A - Algemene informatie
Wat is het Algoritmekader?
Het Algoritmekader is een hulpmiddel met standaarden en richtlijnen voor het verantwoord inzetten van algoritmes en AI-systemen in de openbare sector. Het helpt overheidsorganisaties om algoritmes op een verantwoorde manier te ontwerpen, in te voeren en te gebruiken. Het Algoritmekader draagt bij aan vertrouwen in algoritmes en zorgt dat zij eerlijk, transparant en veilig worden ingezet.
Voor wie is het Algoritmekader bedoeld?
Het Algoritmekader is bedoeld voor medewerkers van de rijksoverheid, provincies, gemeentes en waterschappen die algoritmes inzetten. De informatie is geschikt voor verschillende rollen:
- Beleid en advies - Beleidsmedewerkers, ethici, CIO-adviseurs en architecten
- Jurist - Privacy-juristen, compliance-officers en functionarissen gegevensbescherming
- Ontwikkelaar - Data-scientists, developers en informatieanalisten
- Projectleider - Product-owners, proceseigenaren en IT-projectmanagers
Ook externe leveranciers die algoritmes ontwikkelen voor overheidsorganisaties kunnen het Algoritmekader gebruiken.
Wat zijn de doelen van het Algoritmekader?
Het Algoritmekader heeft als doelen:
- Het verantwoord en transparant inzetten van algoritmes bevorderen.
- De maatschappelijke impact van algoritmes minimaliseren.
- Vertrouwen in algoritmegebruik door de overheid vergroten.
- Aansluiting met geldende wetgeving waarborgen, zoals de AVG, de Awb en de Europese AI-verordening.
- Overheidsorganisaties ondersteunen bij het omgaan met risico's van algoritmes.
Wat is het verschil tussen het Algoritmekader en het Algoritmeregister?
Het Algoritmekader is een hulpmiddel met standaarden en richtlijnen voor het verantwoord inzetten van algoritmes.
Het Algoritmeregister is een openbaar register waarin overheidsorganisaties informatie over hun algoritmes publiceren.
De twee werken samen: het Algoritmekader helpt overheden om algoritmes verantwoord in te zetten, en het Algoritmeregister zorgt voor transparantie over welke algoritmes de overheid gebruikt.
Hoe is het Algoritmekader opgebouwd?
De rode draad door het Algoritmekader zijn de wettelijke vereisten. Dit is met name de AI-verordening, maar ook wetten als de Algemene wet bestuursrecht (Awb), de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) en de Wet open overheid (Woo) raken aan AI en algoritmes.
Om aan die wettelijke vereisten te voldoen worden maatregelen voorgesteld.
En om die maatregelen in de praktijk te brengen worden ook hulpmiddelen gegeven.
Daarnaast is het Algoritmekader opgebouwd rond drie pijlers:
- Rollen - Vier verschillende rollen met elk hun verantwoordelijkheden
- Levenscyclus - Negen fasen waarin algoritmes worden ontwikkeld en beheerd
- Onderwerpen - Tien onderwerpen met standaarden en richtlijnen
Bij elke fase van de levenscyclus vind je maatregelen en hulpmiddelen om je algoritmes verantwoord in te zetten. De rollen bepalen wie wat doet, en de onderwerpen geven richtlijnen per vakgebied.
Wie beheert het Algoritmekader?
Het Algoritmekader wordt beheerd door het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Wordt het kader bijgewerkt bij nieuwe ontwikkelingen?
Ja! Het team achter het Algoritmekader houdt het veld in de gaten. Nieuwe ontwikkelingen worden regelmatig in het Algoritmekader verwerkt. Denk aan nieuw beleid vanuit de Rijksoverheid of andere overheden, ontwikkelingen vanuit de Europese Unie of nieuwe instrumenten die worden ontwikkeld. In de praktijk leidt dit tot vier à vijf nieuwe inhoudelijke [i]releases[/i] per jaar. Technische fouten worden daarnaast ook opgelost als deze gesignaleerd worden.
Heb je zelf een aanvulling op of opmerking over het kader? Je kunt altijd contact met ons opnemen.
B - Gebruik van het Algoritmekader
Hoe pas je het Algoritmekader toe?
Het Algoritmekader biedt richtlijnen en best practices die je toepast bij elke fase van de levenscyclus. Voor elk fase vind je:
- Relevante maatregelen en activiteiten
- Hulpmiddelen en checklists
- Verwijzingen naar wetten en regelgeving
- Aandachtspunten per rol
Je hoeft niet alles letterlijk toe te passen. Het Algoritmekader is flexibel en je past het aan op basis van je situatie en het risicoprofiel van je algoritme.
Wie is verantwoordelijk voor algoritmes binnen een organisatie?
De verantwoordelijkheid voor algoritmes is verdeeld over verschillende rollen. Elke rol heeft specifieke verantwoordelijkheden:
- Beleid en advies - Zorgen voor beleid en governance
- Jurist - Zorgen voor wettelijke naleving
- Ontwikkelaar - Zorgen voor technische kwaliteit
- Projectleider - Coördinatie en voortgang
Het is belangrijk dat de verantwoordelijkheden duidelijk zijn vastgesteld en dat er goede afstemming tussen deze rollen plaatsvindt.
Wat is de levenscyclus van algoritmes?
De levenscyclus beschrijft de verschillende fasen van een algoritme of AI-systeem van begin tot einde:
- Fase 0: Organisatieverantwoordelijkheden - Je organisatie inrichten voor het verantwoord gebruik van algoritmes
- Fase 1: Probleemanalyse - Het probleem en de doelstellingen analyseren
- Fase 2: Ontwerp - Het conceptuele ontwerp uitdenken
- Fase 3: Dataverkenning en datapreparatie - De data voorbereiden
- Fase 4: Ontwikkelen - Het algoritme of AI-systeem bouwen
- Fase 5: Verificatie en validatie - Testen of het goed werkt
- Fase 6: Implementatie - Het in de praktijk brengen
- Fase 7: Monitoring en beheer - Voortdurend controleren en beheren
- Fase 8: Uitfaseren - Archiveren en stopzetten
Wat zijn minimale vereisten volgens het Algoritmekader?
De minimale vereisten hangen af van het risiconiveau van het algoritme. Voor alle algoritmes geldt dat je:
- Weet onder welke risicocategorie het algoritme valt
- Weet wat het algoritme doet
- Risico's identificeert
- Menselijk toezicht waarborgt
- Transparant communiceert over het gebruik
Voor algoritmes met hogere risico's gelden aanvullende vereisten, zoals regelmatige controles en impact assessments. Doorloop de beslishulp om erachter te komen of je algoritme onder een hoog risico valt.
C - Informatie en ondersteuning
Waar vind ik meer informatie over het Algoritmekader?
Meer informatie vind je via:
- De website van het Algoritmekader (deze site)
- De richtlijnen en documentatie per onderwerp
- De maatregelen per levenscyclus fase
- Het Algoritmeregister: https://algoritmes.overheid.nl
- Webinars en trainingen (zie de website voor het aanbod)
Kan ik ondersteuning krijgen bij de toepassing van het Algoritmekader?
Ondersteuning is beschikbaar via:
- De documentatie en handleidingen op deze website
- Contact met het team Algoritmekader: algoritmes@minbzk.nl
- Deelname aan werkgroepen van organisaties die het Algoritmekader gebruiken
- Webinars en trainingen (zie de website voor het aanbod)
Hoe blijf ik geïnformeerd over updates van het Algoritmekader?
Om geïnformeerd te blijven over updates kun je:
- De website van het Algoritmekader regelmatig bezoeken
- Je inschrijven voor meldingen (zie de website voor opties)
- Lid worden van het netwerk van gebruikers
- Je inschrijven voor de maandelijkse nieuwsbrief over algoritmes
- De releasenotes op GitHub bekijken voor technische updates
D - Wetgeving en regelgeving
Welke wetten zijn relevant voor het Algoritmekader?
Verschillende wetten en regelgeving zijn relevant voor algoritmes:
- AVG (Algemene Verordening Gegevensbescherming) - Voor gegevensbescherming
- Awb (Algemene wet bestuursrecht) - Voor besluitvormingsprocessen
- Europese AI-verordening - Voor AI-systemen (in implementatiefase)
- WOO (Wet open overheid) - Voor transparantie en openbaarheid
Het Algoritmekader helpt je om aan deze wetten te voldoen.
Hoe verhoudt het Algoritmekader zich tot de Europese AI-verordening?
Het Algoritmekader is een Nederlands hulpmiddel dat aansluit op internationale regelgeving, waaronder de Europese AI-verordening. Het Algoritmekader voorziet in sommige opzichten in aanvullende richtlijnen ten opzichte van de minimale vereisten van de AI-verordening.
E - Overige vragen
Staat je vraag er niet bij?
Heb je een vraag die hier niet beantwoord is? Neem dan contact op met het team Algoritmekader via algoritmes@minbzk.nl. We helpen je graag verder.