Ga naar inhoud

2. Zorg voor toegankelijkheid en inclusie

Toegankelijkheid gaat over het maken van digitale systemen die door iedereen kunnen worden gebruikt, inclusief mensen met handicaps of specifieke behoeften. Deze richtlijn zorgt ervoor dat alle burgers gelijke toegang hebben tot overheidsdiensten.

Waarom is het belangrijk?

  • Wettelijke verplichting: overheidsorganisaties moeten hun digitale systemen toegankelijk maken, anders riskeer je juridische problemen
  • Maatschappelijke verantwoordelijkheid: de overheid sluit niemand uit, ook niet ouderen, mensen met tijdelijke beperkingen of mensen in verschillende contexten
  • Kosteneffectiviteit: toegankelijkheid vanaf het begin inbouwen is goedkoper dan achteraf aanpassen

Door toegankelijkheid vanaf het begin in te bouwen in je digitale systemen, zorg je ervoor dat je digitale systemen voor iedereen bruikbaar zijn, ongeacht hun capaciteiten of beperkingen.

Hoe pas je het toe?

Direct aan de slag

Work in Progress: De onderstaande functionaliteit is nog in ontwikkeling.
beschikbaar

Gebruikersonderzoeken.nl

Leer van andere toegankelijkheidsonderzoeken en deel je bevindingen

Bekijken
beschikbaar

Dashboard DigiToegankelijk

Check toegankelijkheid overheidswebsites

Bekijken
beschikbaar

Stappenplan Inclusief Ontwerpen

Stappenplan voor inclusief ontwerp van Gebruiker Centraal

Bekijken
beschikbaar

WCAG 2.1 Uitleg

Praktische uitleg en voorbeelden WCAG 2.1 (NLDS)

Bekijken
beschikbaar

Toolkit Taal

Richtlijnen voor tekst en beeldtaal in overheidscommunicatie

Gebruiken
beschikbaar

Is het B1?

Controleer of je tekst op B1-niveau is geschreven

Scannen
beschikbaar

NL Design System

Toegankelijke componenten

Gebruiken
beschikbaar

PDF Checker

Controleer de toegankelijkheid van PDF-documenten

Scannen
beschikbaar

NLDoc

API's om documenten om te zetten naar toegankelijke, WCAG 2.x-compliant HTML

Gebruiken
beschikbaar

Toegankelijkheidsscan

Test uw webpagina's op toegankelijkheid

Scannen
beschikbaar

WCAG-EM Reporter

Tool voor het maken van toegankelijkheidsrapporten

Gebruiken
beschikbaar

Toegankelijkheidsverklaring

Invulassistent voor toegankelijkheidsverklaringen

Invullen

Bewezen praktijken

1. Begrijpen

Toegankelijkheid en inclusie zijn geen toevoeging, maar een uitgangspunt. Denk vanaf het eerste schetsje aan mensen met verschillende capaciteiten (visuele, auditieve, motorische en cognitieve beperkingen) en werk samen met diverse gebruikersgroepen om hun perspectief mee te nemen in elk besluit.

Praktische tips
  • Begin in de verkenningsfase – Neem inclusie en toegankelijkheid mee vanaf het begin van de ontwikkeling van het digitale systeem. Zie hierboven Inclusief ontwerpen.
  • Start met onderzoek – Betrek gebruikers met verschillende beperkingen vanaf het begin bij je gebruikersonderzoek.
  • Denk breed – Toegankelijkheid gaat verder dan screenreaders: denk aan kleurcontrast, eenvoudige taal, toetsenbordnavigatie en verschillende invoermethoden.
  • Maak het concreet – Gebruik inclusieve persona's om ontwerpkeuzes te toetsen.
  • Werk samen – Betrek toegankelijkheidsexperts vroeg in het ontwerpproces.
  • Toon gebruikerservaringen – Deel video’s, interviews en presentaties met mensen met beperkingen om bewustzijn te creëren binnen teams en bij bestuurders.

2. Ontwikkelen, ontwerpen en inkopen

Implementeer toegankelijkheid volgens erkende standaarden en richtlijnen. De WCAG 2.2 (minimaal niveau AA) en EN 301 549 bieden concrete criteria voor toegankelijke digitale systemen. Dit is niet alleen een wettelijke verplichting, maar maakt digitale systemen ook robuust en toekomstbestendig.

Ontwikkelen & ontwerpen

Praktische tips
  • Test met echte gebruikers – Betrek mensen die hulptechnologie gebruiken.
  • Volg WCAG 2.2 AA – Gebruik dit als minimumstandaard voor alle digitale systemen (zie WCAG Uitleg van NLDS).
  • Gebruik semantische HTML – Een correcte structuur verbetert toegankelijkheid voor hulptechnologieën.
  • Zorg voor toetsenbordtoegankelijkheid – Alle functionaliteit moet zonder muis bruikbaar zijn.
  • Ondersteun meerdere invoermethoden – Denk aan toetsenbord, muis, touch en spraak.
  • Let op kleurcontrast – Minimaal 4,5:1 voor normale tekst; test met contrasttools.
  • Schrijf alternatieve teksten – Beschrijf afbeeldingen en iconen voor screenreaders.
  • Zorg voor ondertiteling en transcripties – Voor alle audio- en video-inhoud.
  • Bouw compatibel met hulpapparatuur – Test met screenreaders zoals NVDA, JAWS en VoiceOver (Mac).
  • Gebruik het NL Design System – Componenten zijn al getest op toegankelijkheid.
  • Vermijd PDF's – Gebruik bij voorkeur HTML; zijn PDF's onvermijdelijk, gebruik dan toegankelijke standaarden (bijv. NLDoc).

Inkopen van toegankelijke technologie

Praktische tips
  • Gebruik EN 301 549 in aanbestedingen – Neem toegankelijkheid expliciet op als eis (zie Pianoo)
  • Kies leveranciers met ervaring – Vraag naar eerdere toegankelijke projecten.
  • Vraag om bewijs van testen – Bijvoorbeeld auditrapporten of gebruikers­testen.
  • Borg toegankelijkheid bij updates – Zorg dat toekomstige releases toegankelijk blijven.

3. Testen, meten en verbeteren

Test systemen met echte gebruikers, inclusief mensen met verschillende beperkingen. Geautomatiseerde tools vinden slechts een deel van de problemen: menselijke evaluatie blijft essentieel. Toegankelijkheid is een continu proces van leren en verbeteren.

Praktische tips
  • Test met echte gebruikers – Betrek mensen die hulptechnologie gebruiken.
  • Combineer testmethoden – Gebruik geautomatiseerde tools (Axe, WAVE) én handmatige tests.
  • Test zelf bewust – Gebruik je digitale systeem zonder muis, met screenreader of met verlaagd contrast.
  • Test op verschillende apparaten – Denk aan mobiel, tablet, desktop en verschillende schermformaten.
  • Maak het structureel – Integreer toegankelijkheidstests in je ontwikkelproces en CI/CD-pipeline, maar besef dat automatische checks 20-30% van de WCAG succescriteria afdekken en 57% van de daadwerkelijke problemen, waardoor handmatige checks essentieel blijven.
  • Bied feedbackkanalen – Maak het eenvoudig om toegankelijkheidsproblemen te melden.
  • Investeer in kennis – Bied training aan voor ontwerpers, ontwikkelaars, testers en contentmakers.
  • Blijf leren en delen – Documenteer inzichten en deel ze binnen en buiten je organisatie. Bijvoorbeeld via gebruikersonderzoeken.nl.

Implementatie per fase

Zie Implementatie en gewenste uitkomsten per fase voor richtlijn "2. Zorg voor toegankelijkheid en inclusie".

Gerelateerde hulpmiddelen

Naslagwerk

  • Overlay factsheet - Een factsheet van technologieën die bedoeld zijn om de toegankelijkheid van een website te verbeteren. Ze passen externe broncode toe (meestal JavaScript) om verbeteringen aan te brengen in de front-endcode van de website.
  • Inclusive Components - Een patronen bibliotheek met een focus op inclusief design. In aanvulling op NLDS Componenten.
  • Basistoegankelijk - Basistoegankelijk meet, beoordeelt en publiceert de digitale toegankelijkheid op basis van WCAG metingen van alle sites van de overheid, zorg, onderwijs en vitaal. In aanvulling op Dashboard DigiToegankelijk waar overheden zelf hun toegankelijkheidsverklaring aanleveren.
  • Handreiking Mobiele app Ontwikkeling en Beheer versie 5.0 - Hoofdstuk 8.3 geeft concrete best practices voor verschillende beperkingen voor de ontwikkeling van Mobiele Apps
  • Kennisbank Digitoegankelijk - Praktische tips over digitale toegankelijkheid

Beleid, wetten en standaarden

Communities

Gerelateerde richtlijnen