Ga naar inhoud

Implementatie

In deze fase wordt het algoritme of AI-systeem in de praktijk gebracht en duurzaam geïntegreerd in het bedrijfsproces. In de praktijk worden veelal eerst een pilot uitgevoerd voor een afgebakende periode of over een beperkt aan zaken. In deze situatie, een pilot, wordt tijdelijk productiedata verwerkt. Dit vraagt om een goede samenwerking tussen het ontwikkelteam en de gebruikers van het algoritme of AI-systeem. Niet alleen de prestaties van het algoritme of AI-systeem worden nogmaals gevalideerd, maar bijvoorbeeld ook of de output zodanig wordt gepresenteerd dat gebruikers hiermee kunnen werken. Na deze pilot wordt onderzocht in hoeverre het algoritme of AI-systeem presteert conform wens en verwachting. Er kan worden gekozen om het algoritme eerst nog door te ontwikkelen op basis van de bevindingen, uit te faseren of om de oplossing structureel onderdeel te maken van de bedrijfsvoering door het te implementeren.

Als een besluit wordt genomen om de oplossing te implementeren, dan is het van belang dat gebruikers goed begrijpen hoe de resultaten van het algoritme of AI-systeem moeten worden geïnterpreteerd, dat de rest-risico's bekend zijn, de verantwoordelijkheden belegd zijn en dat er duidelijke werkinstructies zijn over het gebruik van het algoritme of AI-systeem. Service- en incidentmanagement moet volledig worden geoperationaliseerd, zodat gebruikers kunnen worden geholpen bij vragen of incidenten. Een kenmerkend element van deze fase is dat vanaf nu betrokkenen onderhevig zijn aan de werking van het algoritme of AI-systeem. Beslissingen en besluiten komen nu bijvoorbeeld mede of geheel door de werking van het algoritme of AI-systeem tot stand. Waar passend, bijvoorbeeld bij impactvolle of hoog risico AI-systemen wordt dit duidelijk gecommuniceerd naar betrokken, voordat de oplossing volledig is geïmplementeerd.

Vereisten

VereisteUitleg
Aanbieders van AI-systemen met een hoog risico voegen een CE-markering toe aan het AI-systeemAanbieders van AI-systemen met een hoog risico moeten een CE-markering toevoegen aan het AI-systeem met een hoog risico of, wanneer dit niet mogelijk is, op de verpakking of in de bij het product gevoegde documentatie, om aan te geven dat aan de AI-verordening is voldaan.
Aanbieders van AI-systemen met een hoog risico stellen een EU-conformiteitsverklaring opAanbieders van AI-systemen met een hoog risico stellen een EU-conformiteitsverklaring op.
Verplichtingen van aanbieders van AI-modellen voor algemene doeleindenAanbieders van AI-modellen voor algemene doeleinden moeten de technische documentatie van het model opstellen en up-to-date houden, inclusief het trainings- en testproces en de resultaten van de evaluatie ervan, die ten minste de in bijlage XI AI verordening vermelde elementen moet bevatten, zodat deze op verzoek aan het AI-bureau en de nationale bevoegde autoriteiten kunnen worden verstrekt.
Aanbieders van AI-systemen met een hoog risico kunnen aantonen dat het AI-systeem in overeenstemming is met de vereisten uit de AI-verordeningAanbieders van AI-systemen met een hoog risico moeten op verzoek van een met reden omkleed verzoek van een nationale bevoegde autoriteit aan kunnen tonen dat het AI-systeem in overeenstemming is met de vereisten van afdeling 2 AI-Verordening.
Aanbieders van AI-modellen voor algemene doeleinden met een systeemrisico zorgen voor passend niveau van cyberbeveiligingAanbieders van AI-modellen voor algemene doeleinden met een systeemrisico zorgen voor een passend niveau van cyberbeveiligingsbescherming voor het AI-model voor algemene doeleinden met een systeemrisico en de fysieke infrastructuur van het model
Aanbieders van AI-modellen voor algemene doeleinden met een systeemrisico houden relevante informatie over ernstige incidenten bijAanbieders van AI-modellen voor algemene doeleinden met een systeemrisico moeten relevante informatie over ernstige incidenten en mogelijke corrigerende maatregelen bijhouden, documenteren en onverwijld rapporteren aan het AI bureau en, in voorkomend geval, aan de nationale bevoegde autoriteiten.
Impactvolle algoritmes en AI-systemen worden gepubliceerd in het Nederlandse algoritmeregisterHet publiceren van impactvolle algoritmes en AI draagt bij aan transparantie voor belanghebbenden en derden over welke algoritmes en AI worden gebruikt door de overheid. Het is vastgesteld beleid dat overheidsinstellingen, tenzij er uitsluitingsgronden zijn, de door hen gebruikte impactvolle algoritmes en hoogrisico AI-systemen publiceren in het algoritmeregister. Er wordt gewerkt aan wetgeving om het bij wet verplicht te stellen.
De archiefwet is ook van toepassing op algoritmes en AI-systemenVolgens de Archiefwet moeten overheden informatie bewaren. Op basis van deze informatie moet gereconstrueerd kunnen worden hoe besluiten, ook in de context van algoritmes en AI, tot stand zijn gekomen. Informatie over algoritmes en AI moet daarom bewaard en vernietigd worden.
Proportionaliteit en subsidiariteitProportionaliteit vereist dat de impact van gegevensverwerking op de persoonlijke levenssfeer voor de toepassing van een algoritme of AI-systeem en voor het genereren van de benodigde output in balans is met het beoogde doel. Subsidiariteit vereist dat persoonsgegevens alleen moeten worden verwerkt als dit de minst inbreukmakende manier is om het doel te bereiken. Deze principes waarborgen dat de privacy van individuen wordt gerespecteerd en dat gegevensverwerking niet verder gaat dan redelijk is voor legitieme doeleinden. Het is van belang om deze principes te hanteren om te bepalen of en in welke vorm een algoritme of AI-systeem moet toegepast en om tot een passende mate van gegevensverwerking te komen om het doel te bereiken.
Beveiliging informatie en informatiesystemenInformatiebeveiliging is het proces van vaststellen van de vereiste beveiliging van informatiesystemen in termen van vertrouwelijkheid, beschikbaarheid en integriteit alsmede het treffen, onderhouden en controleren van een samenhangend pakket van bijbehorende maatregelen. In Nederland is besloten dat overheidsinstellingen de Baseline Informatiebeveiliging Overheid dienen toe te passen over hun informatie en informatiesystemen. De BIO beoogt de beveiliging van informatie(systemen) bij alle bestuurslagen en bestuursorganen van de overheid te bevorderen, zodat alle onderdelen erop kunnen vertrouwen dat onderling uitgewisselde gegevens, in lijn met wet- en regelgeving, passend beveiligd zijn. Algoritmes en AI-systemen en hun output kunnen onderdeel worden van de informatie en informatiesystemen waar de BIO op van toepassing is. Het is van belang om algoritmische toepassingen en AI-systemen op de juiste manier te beveiligen.
Bevorder AI-geletterdheid van personeel en gebruikersAanbieders en exploitanten van AI-systemen moeten ervoor zorgen dat hun personeel en andere betrokkenen voldoende kennis hebben van AI. Dit omvat het bevorderen van kennis over de techniek, evenals kennis over de context waarin de AI-systemen worden gebruikt en de gebruikers van deze systemen. Het doel is om een adequaat niveau van begrip en vaardigheden te waarborgen, wat bijdraagt aan een verantwoord gebruik van AI en het minimaliseren van risico's.
Aanbieders van AI-systemen met een hoog risico voeren een conformiteitsbeoordelingsprocedure uitAanbieders van AI-systemen met een hoog risico zorgen ervoor dat voor het AI-systeem met een hoog risico een conformiteitsbeoordelingsprocedure wordt uitgevoerd voordat dit systeem in de handel wordt gebracht of in gebruik wordt gesteld
Corrigerende maatregelen voor non-conforme AIAanbieders van AI-systemen met een hoog risico die van mening zijn of redenen hebben om aan te nemen dat een door hen in de handel gebracht of in gebruik gesteld AI systeem met een hoog risico niet in overeenstemming is met de AI-verordening, nemen onmiddellijk de nodige corrigerende maatregelen om dat systeem naargelang het geval in overeenstemming te brengen, uit de handel te nemen, te deactiveren of terug te roepen. Zij stellen de distributeurs van het betrokken AI-systeem met een hoog risico en, indien van toepassing, de gebruiksverantwoordelijken, de gemachtigden en importeurs dienovereenkomstig in kennis.
Gebruiksverantwoordelijken bewaren logs van een hoog risico AI-systeem die automatisch worden gegenereerdGebruiksverantwoordelijken van AI-systemen met een hoog risico bewaren de logs die automatisch worden gegenereerd door dat AI-systeem met een hoog risico voor zover dergelijke logs onder hun controle vallen gedurende een periode die passend is voor het beoogde doel van het AI-systeem met een hoog risico, of ten minste zes maanden, tenzij anders is bepaald in het toepasselijke Unie- of nationaal recht, meer in het bijzonder het Unierecht over de bescherming van persoonsgegevens
Gebruiksverantwoordelijken, zijnde overheidsinstanties of instellingen, organen of instanties van de Unie, leven de registratieverplichting na als het gaat om een hoog risico AI-systeemGebruiksverantwoordelijken van AI-systemen met een hoog risico die de hoedanigheid van overheidsinstanties of instellingen, organen of instanties van de Unie hebben, leven de in artikel 49 bedoelde registratieverplichtingen na. Wanneer deze gebruiksverantwoordelijke vaststellen dat het AI-systeem met een hoog risico dat zij voornemens zijn te gebruiken niet in de in artikel 71 bedoelde EU-databank is geregistreerd, gebruiken zij dat systeem niet en stellen zij de aanbieder of de distributeur daarvan in kennis.
Natuurlijke personen die menselijk toezicht uitvoeren zijn bekwaam, opgeleid, beschikken over autoriteit en krijgen ondersteuningGebruiksverantwoordelijken dragen het menselijk toezicht over een hoog risico AI-systeem op aan natuurlijke personen die over de nodige bekwaamheid, opleiding en autoriteit beschikken en de nodige ondersteuning krijgen.
Maatregelen van gebruiksverantwoordelijken voor gebruikGebruiksverantwoordelijken van AI-systemen met een hoog risico nemen passende technische en organisatorische maatregelen om te waarborgen dat zij dergelijke systemen gebruiken in overeenstemming met de gebruiksaanwijzingen die bij de systemen zijn gevoegd, in overeenstemming met de leden 3 en 6 van artikel 26 van de AI-verordening.
Melden van ernstige incidentenAanbieders van in de Europese Unie in de handel gebrachte AI-systemen met een hoog risico melden ernstige incidenten bij de markttoezichtautoriteiten van de lidstaten waarin dat incident heeft plaatsgevonden.
AI-systemen en algoritmes mogen niet discriminerenOverheidsinstanties moeten zich bij het uitvoeren van hun taken onthouden van discriminatie, ook wanneer er gebruik wordt gemaakt van algoritmes of AI. Wanneer er algoritmes worden gebruikt om selecties te maken van burgers, dienen we te streven naar een gelijke behandeling van personen of groepen ten opzichte van andere personen in een vergelijkbare situatie. Hierbij is het belangrijk te beseffen dat discriminatie ook op indirecte wijze kan ontstaan. Hiervan is sprake wanneer een ogenschijnlijk neutrale bepaling, maatstaf of handelwijze personen met een beschermd persoonskenmerk in vergelijking met andere personen in het bijzonder benadeelt, tenzij hiervoor een objectieve rechtvaardiging bestaat.
Registratieverplichtingen voor aanbieders van AI-systemen met een hoog risicoAanbieders van AI-systemen met een hoog risico leven de registratieverplichtingen als bedoeld in artikel 49 na, wat betekent dat voor het in de handel brengen of in bedrijf te stellen van het hoog risico AI-systeem, de aanbieder of in voorkomende gevallen de gemachtigde het systeem registreert in de EU-databank.
Technische documentatie voor hoog-risico AIDe technische documentatie van een AI-systeem met een hoog risico wordt voorafgaand aan het in de handel brengen of in gebruik nemen opgesteld en regelmatig bijgewerkt. Deze documentatie moet duidelijk aantonen dat het systeem voldoet aan de vereisten van de verordening, zodat nationale autoriteiten en aangemelde instanties de naleving kunnen beoordelen. De documentatie bevat ten minste de elementen zoals uiteengezet in bijlage IV. 1. Een algemene beschrijving van het AI-syseem. 2. Een gedetailleerde beschrijving van de elementen van het AI systeem en het proces voor de ontwikkeling ervan. 3. Gedetailleerde informatie over de monitoring, werking en controle van het AI-systeem. 4. Een beschrijving van de geschiktheid van de prestatiestatistieken. 5. Een gedetailleerde beschrijving van het systeem voor risicobeheer overeenkomstig artikel 9 van de AI verordening. 6. Een beschrijving van de wijzigingen die tijdens de levensduur worden aangebracht. 7. Een lijst van normen die worden toegepast. 8. Een exemplaar van de EU-conformiteitsverklaring. 9. Een gedetailleerde beschrijving voor evaluatie van prestaties nadat het systeem in handel is gebracht, in overeenstemming met artikel 72 van de AI verordening.
Aanbieders van AI-systemen met een hoog risico zorgen voor toegankelijkheidseisenAanbieders van AI-systemen met een hoog risico zorgen ervoor dat het AI-systeem met een hoog risico voldoet aan de toegankelijkheidseisen overeenkomstig de Richtlijnen (EU) 2016/2102 en (EU) 2019/882
Toezichtmogelijkheden voor gebruikersAI-systemen met een hoog risico worden zodanig ontworpen en ontwikkeld, met inbegrip van passende mens-machine-interface-instrumenten, dat hierop tijdens de periode dat zij worden gebruikt, op doeltreffende wijze toezicht kan worden uitgeoefend door natuurlijke personen.
Transparantie in ontwerp voor hoog-risico AIAI-systemen met een hoog risico worden ontworpen en ontwikkeld met een hoge mate van transparantie, zodat gebruikers de output van het systeem kunnen begrijpen en correct kunnen gebruiken. Dit zorgt ervoor dat de aanbieders en gebruikers kunnen voldoen aan de verplichtingen zoals uiteengezet in de relevante regelgeving, waardoor de betrouwbaarheid en verantwoordelijkheid van het gebruik van deze systemen worden verzekerd. In artikel 13 lid 3 is een overzicht gegeven van de informatie die gebruikersinstructies tenminste moeten bevatten.
Verboden toepassingen bij evaluatie of classificatie van personen of groepen personenHet in de handel brengen, het in gebruik stellen of het gebruiken van AI-systemen voor de evaluatie of classificatie van natuurlijke personen of groepen personen gedurende een bepaalde periode op basis van hun sociale gedrag of bekende, afgeleide of voorspelde persoonlijke of persoonlijkheidskenmerken, waarbij de sociale score een of beide van de volgende gevolgen heeft; i) de nadelige of ongunstige behandeling van bepaalde natuurlijke personen of groepen personen in een sociale context die geen verband houdt met de context waarin de data oorspronkelijk werden gegenereerd of verzameld; ii) de nadelige of ongunstige behandeling van bepaalde natuurlijke personen of groepen personen die ongerechtvaardigd of onevenredig met hun sociale gedrag of de ernst hiervan is.
Verplicht risicobeheersysteem voor hoog-risico AIVoor AI-systemen met een hoog risico wordt een systeem voor risicobeheer vastgesteld, uitgevoerd, gedocumenteerd en in stand gehouden.
Verstrekking van informatie op verzoekOp een met redenen omkleed verzoek van een bevoegde autoriteit, verstrekken aanbieders van AI-systemen met een hoog risico die autoriteit alle informatie en documentatie die noodzakelijk is om de overeenstemming van het AI-systeem met een hoog risico met de eisen van afdeling 2 aan te tonen, in een eenvoudig door de instantie te begrijpen en door de betrokken lidstaat gekozen officiële taal van de instellingen van de Unie. Onderdeel van dit verzoek kan zijn het toegang geven tot de in artikel 12 lid 1 bedoelde logs die automatisch zijn gegenereerd door het AI-systeem met een hoog risico.
Werknemersvertegenwoordigers en betrokken werknemers worden geïnformeerd door de gebruiksverantwoordelijken die werknemers zijn, voordat een hoog risico AI-systeem wordt ingezetVoordat een AI-systeem met een hoog risico op de werkplek in gebruik wordt gesteld of wordt gebruikt, delen gebruiksverantwoordelijken die werkgever zijn werknemersvertegenwoordigers en de betrokken werknemers mee dat zij zullen worden onderworpen aan het gebruik van het AI-systeem met een hoog risico. Deze informatie wordt, indien van toepassing, verstrekt in overeenstemming met de in het Unie- en nationaal recht vastgelegde regels en procedures en de praktijk inzake informatie van werknemers en hun vertegenwoordigers.
Relevante feiten en belangen zijn bekendDit beginsel vereist dat een besluit met de nodige zorgvuldigheid wordt voorbereid en genomen. Dit vraagt onder meer om een zorgvuldig onderzoek naar feiten, een zorgvuldige beslissingsprocedure en een deugdelijke besluitvorming. Dit betekent dat algoritmes en AI zodanig moet worden ontwikkeld en gebruikt, dat dit passend is ter ondersteuning van de wettelijke taak en de bijbehorende beslissing of besluitvorming.

Maatregelen

MaatregelUitleg
Verken maatregelen van aanbieder om schending auteursrechten te voorkomenVerken of aanbieder maatregelen heeft genomen om te voorkomen dat auteursrechten worden geschonden.
Aansprakelijkheidsvoorwaarden worden beoordeeld in de aanbestedingMaak de aansprakelijkheidsvoorwaarden die een aanbieder ten aanzien van auteursrechten kan geven een vast onderdeel van de wedstrijd/inkoop/beoordeelingsmatrix als ook de vaste beoordeling hiervan.
Vereisten uit Archiefwet onderdeel van de aanbesteding makenMaak de vereisten op grond van de Archiefwet (en die betrekking hebben op algoritmes en AI-systemen) onderdeel van het Programma van Eisen en onderzoek of dit onderdeel kan worden van een wedstrijd/inkoop/beoordelingsmatrix.
Stel een autorisatiematrix opUitsluitend bevoegde personen mogen de data verwerken en mogen werken aan de ontwikkeling van de algoritmes en AI-systemen. Maak hierover afspraken met de aanbieder.
Betrek belanghebbendenBreng in kaart welke belanghebbenden er zijn en betrek hen op verschillende momenten in de levenscyclus.
Configuratie met de mensZorg voor complementariteit tussen algoritmische systeem en de mensen die ermee moeten werken.

Disclaimer

Het Algoritmekader is nog volop in ontwikkeling. Op deze plek willen we vooral aan de slag gaan op een open en transparante wijze. Het is dus niet definitief. Dat betekent dat er dingen opstaan die niet af zijn en soms zelfs fout. Mocht er iets niet kloppen, laat het ons weten via GitHub.