Ga naar inhoud

Fundamentele rechten

fundamentele-rechten

Wanneer overheden publieke taken uitvoeren, dienen fundamentele rechten van burgers te worden beschermd. Dat geldt ook als overheden gebruik maken van algoritmes of AI-systemen om hun plublieke taken uit te voeren.

In Nederland beschermen we onze grondrechten met de Grondwet en met (internationale) mensenrechtenverdragen, zoals het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM). Mensenrechtenverdragen bevatten een aantal fundamentele rechten en vrijheden die niet in de Grondwet staan.

Afhankelijk van de werking van algoritmes en AI-systemen en de publieke taak die wordt ondersteund, kunnen verschillende grondrechten worden geraakt. Denk hierbij aan het verbod op ongelijke behandeling of het recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer. Het is van belang hier in een vroeg stadium aandacht aan te besteden door dit te analyseren. Een zorgvuldige aanpak tijdens de ontwikkeling van een algoritme kan ervoor zorgen dat er tijdig wordt geanticipeerd en maatregelen worden getroffen om een ongerechtvaardigde inbreuk op grondrechten te voorkomen.

Een aantal wezenlijke grondrechten die vaak worden geraakt met de inzet van algoritmen en AI, komen ook afzonderlijk in andere onderdelen van het Algoritmekader aan bod.

Dit geldt bijvoorbeeld op het recht op persoonsgegevensbescherming in het bouwblok Privacy en gegevensbescherming of het verbod op ongelijke behandeling in het bouwblok Bias en non-discriminatie.

In dit bouwblok van het algoritmekader beschrijven we wat de vereisten zijn rondom het beschermen van fundamentele rechten. Vervolgens worden deze vereisten ook vertaald in praktische maatregelen en instrumenten die overheden kunnen toepassen om invulling te geven aan deze vereisten.

Opmerking

Dit bouwblok moet nog ontwikkeld worden. Deze pagina is dus nog niet volledig. Op deze pagina vind je mogelijk wel al onderdelen waar we aandacht aan willen besteden in dit bouwblok.

Onderdeel van het bouwblok Fundamentele rechten is het onderwerp Bias en non-discriminatie.

Vereisten

VereisteUitleg
Recht op uitleg AI-besluitenElke getroffen persoon op wie een besluit van toepassing is dat door de gebruiksverantwoordelijke wordt genomen op basis van de output van een in bijlage III vermeld AI-systeem met een hoog risico, met uitzondering van systemen die in punt 2 van die bijlage zijn vermeld, en dat rechtsgevolgen heeft voor die persoon, of op deze op vergelijkbare wijze aanzienlijke invloed heeft die hij of zij als nadelige gevolgen voor zijn of haar gezondheid, veiligheid of grondrechten beschouwt, heeft het recht om van de gebruiksverantwoordelijke duidelijke, inhoudelijke toelichting te verkrijgen bij de rol van het AI-systeem in de besluitvormingsprocedure en de voornaamste elementen van het genomen besluit.
Beoordeling van grondrechtenVoordat een AI-systeem met een hoog risico als bedoeld in artikel 6, lid 2 AI-verordening, in gebruik wordt genomen, met uitzondering van AI-systemen met een hoog risico die bedoeld zijn om te worden gebruikt op het in punt 2 van bijlage III vermelde gebied, voeren operatoren die publiekrechtelijke instellingen zijn of particuliere entiteiten zijn die openbare diensten verlenen, en operatoren van AI-systemen met een hoog risico als bedoeld in bijlage III, punt 5, onder b) en c), een beoordeling uit van de gevolgen voor de grondrechten die het gebruik van een dergelijk systeem kan opleveren.
AI-systemen en algoritmes mogen niet discriminerenOverheidsinstanties moeten zich bij het uitvoeren van hun taken onthouden van discriminatie, ook wanneer er gebruik wordt gemaakt van algoritmes of AI. Wanneer er algoritmes worden gebruikt om selecties te maken van burgers, dienen we te streven naar een gelijke behandeling van personen of groepen ten opzichte van andere personen in een vergelijkbare situatie. Hierbij is het belangrijk te beseffen dat discriminatie ook op indirecte wijze kan ontstaan. Hiervan is sprake wanneer een ogenschijnlijk neutrale bepaling, maatstaf of handelwijze personen met een beschermd persoonskenmerk in vergelijking met andere personen in het bijzonder benadeelt, tenzij hiervoor een objectieve rechtvaardiging bestaat.
Klachtrecht aanbieders verder in AI-waardeketenAanbieders verder in de AI-waardeketen hebben het recht een klacht in te dienen wegens inbreuk op de AI verordening bij het AI-bureau.
Veilig melden van inbreuk op AI verordeningInbreuken op de AI verordening moeten gemeld kunnen worden en melders moeten dit op een veilige en vertrouwelijke manier kunnen doen, zoals beschreven in Richtlijn (EU) 2019/1937.
Verboden toepassingen bij evaluatie of classificatie van personen of groepen personenHet in de handel brengen, het in gebruik stellen of het gebruiken van AI-systemen voor de evaluatie of classificatie van natuurlijke personen of groepen personen gedurende een bepaalde periode op basis van hun sociale gedrag of bekende, afgeleide of voorspelde persoonlijke of persoonlijkheidskenmerken, waarbij de sociale score een of beide van de volgende gevolgen heeft; i) de nadelige of ongunstige behandeling van bepaalde natuurlijke personen of groepen personen in een sociale context die geen verband houdt met de context waarin de data oorspronkelijk werden gegenereerd of verzameld; ii) de nadelige of ongunstige behandeling van bepaalde natuurlijke personen of groepen personen die ongerechtvaardigd of onevenredig met hun sociale gedrag of de ernst hiervan is.

Maatregelen

MaatregelUitleg
Betrek belanghebbendenBreng in kaart welke belanghebbenden er zijn en betrek hen op verschillende momenten in de levenscyclus.